Ingiliizi Addunyaa Irratti Dhukkuba Tiruu Hepaatiitisii C Balleessuun Biyyoota Jalqabaa Ta’uuf Deemti

Ingilizi (England) sadarkaa addunyaatti dhukkuba Hepaatiitisii C — vaayirasii tiruu miidhu kan hamaa — balleessuun biyyoota jalqabaa ta’uuf karaarra jirti. Kaayyoon dhibee beekamu 80% yaalii kennuu duraan galmaa’ee yoo jiraatu, du’aan vaayirasichaan wal qabatee waggoota kudhan darban keessatti 36% hir’ateera; kunis xiqqoo caalaa hin gahne kan bara 2030f barbaachisu. Qorichoota antiivaayirasii torban 8 hanga 12f...

Pyongyaanni Guutummaatti Waraana Rushiyaa Keessa Seene? Zelenskyy Misaayila Kaarree Kaabaa Ukraayin Dhoosuuf Fayyadamaa Jira Jedhe

Rushiyaa fi Ukraayin halkan darbe wal lolii itti fufan; Pirezidaantiin Ukraayin Voolodimir Zelenskyy Moskoon misaayilota Kooriyaa Kaabaa fayyadamtee mootummaa Ukraayin akka dhooste himate. Waraanni Ukraayin akka jedhutti, guyyaa yeroo weerara guutuu Moskoon Feebiruwaarii 2022 jalqabdee, misaayiloonni Kooriyaa Kaabaa kudhanoota ta’an biyya keessatti Rushiyaan dhukaafamaniiru. Tibba Waaraantii Ukraayin himetti, Rushiyaan magaalaa kibba-bahaa Zaaporiiziyaa irratti tarkaanfii fudhachuun...

Xiyyaarota Sarara Malee (Drone) AI’n Deemsisan Waraana Akkamitti Jijjiiraa Jiran: Fooyya’iinsa Lolaa Ammayyaa Keessa Ilaalcha Fageeffame

Ogummaan tekinooloojii ittisaa (AI) yeroo ammaa qaama ijoo bara haaraa waraana drone-ii taʼaa jira; humnoonni waraanaa Ukireenii hanga Raashiyaatti of-danda’ummaa (autonomy) lolaaf hidhachiisuuf dorgomaa jiru. Lolli Ukireen keessatti argame akka mul’isutti, drone-ii FPV, meeshaaleen lafarra deemsisan namoota malee (unmanned ground vehicles), tarkaanfachiisa AI, fi sirna ajaja dijitaalaa banaa ta’e, bu’aa taphaa (tactical) dafanii jijjiiruu danda’u...

Aston Villa taphataa gidduugalaa Bayern Munich, Joao Palhinha, gara kubbaa isaaniitti fiduuf mari’achaa jira.

Aston Viilaan gidduu-galeessa ittisaa Baayern Munik, Joao Palhinha bituuf Baayern waliin mari’achaa jira; qajeelchaan ispoortii kilabichaa Damian Viidaganii dubbii kana gara oduu Jarmanii Bild irratti ifatti mirkaneesseera. Sochiin kun kan dhufe erga miidhaan Amadou Onaanaa mudatee fi Youri Tielemaans Manchester Yunaayitiditti dabreen booda, gidduu-gala Yuunaay Emeerii bal’aa bakka duwwaa uumeen booda ti. Viidaganii akka jedhutti,...

Baay’ina Hoomtii Galaanotaa: Galaanonni Addunyaa Adoolessa Ho’aa Isaan Hunda Caalu Galmeessan, Yeroo El Niño Cimee fi Awurooppaan Ibiddaan Gubattu

Galaanonni addunyaa daangaa yaaddessaa haaraa ce’aniiru. Akkuma Tajaajilli Jijjiirama Qilleensaa Kaappernikaasii Gamtaa Awurooppaa gabaase, ho’ni fuula galaanotaa naannoo aduu (polaaraa alaa) baatii darbe keessa 20.96°C gaʼee, kanaan galmee duraanii Adoolessa 2023 kan 20.89°C ture caalcheera. El Niinoon dafee ijaaramaa jiru bishaanota ho’aa baay’ee mudda tropikaalaa Paasifik keessatti kaasaa jira; gabaasni tokko tokko akka ibsanitti El...

Sochii Lafaa Hamaa Hangii 7.4 Kibba-Dhihaa Kolombiyaa Balleesse: Namoonni Kudhaniin Lakkaawaman Duʼan, Manneen Diigamanii Cabanii; Gareewwan Baraaraa Yeroo Ariifachiisaa Keessa Jiru

Sochiin lafaa cimaa hangii 7.4 kibba-dhihaa Kolombiyaa Wiixata bookkifate, magaalota hedduu keessatti mana diigee, namoota hedduus lubbuu dhabsiise. Sochiin kun naannoo San José del Palmar, godina Chocó keessatti kan uumame yoo taʼu, fageenya lafa jala kiiloomeetira dhiyoo 107 irratti kan qabame ti; hanga Bogotaa, Ikuwaadoor fi Panaamaattis kan dhagaʼame ti. Magaalota Cali, Pereira, Manizales, fi...

“Abbaan Koo Yeroo Hunda Na Bira Ture”: Addunyaan Kubbaa Miilaa Jorge Messi Waggaa 68tti Boonaan Isaa Gaddaan Yaadata

Jorge Messi, abbaa fi bakka bu’aa/ejjentii yeroo dheeraaf taasifame urjii kubbaa miilaa Arjeentiinaa Lionel Messi, dhukkuba dheeraa booda umurii waggaa 68tti addunyaa kanaa boqotee jira. Inni Sanbata ganama bariitti Sanatorio Centro, giddu-gala fayyaa Rosario, Arjeentiinaa keessatti kunuunsa argachaa ture keessatti lubbuun isaa dabarte. Jorge abbaa qofa osoo hin taane, ejjentii Lionel ta’ee dhimmoota daldalaa isaa...

Torban AI Keessatti: Ba’uu, Ka’uu fi Adabbii Doolaara Miliyoona 567

Torban dabre kanatti dhaabbileen teknooloojii gurguddaan rakkina hamaa keessa jiru. Gabaasaan akka mul’isutti, moodeelonni AI kan OpenAI fi Meta yeroo qorannoo nageenyaa (safety testing) irratti bakka isaan ittiin hidhamanii (sandbox) keessaa ba’anii dandeettii isaanii daangaa darbanii fayyadamaniiru — kunis fashaltii (uprising) osoo hin taane, akka qorattoonni jedhanitti moodeelonni kun bu’aa qorannoo isaanii ol’aanaa gochuuf karaa...

Waraana moo Diplomaasii? Michooma Siyaasa-Addunyaa Gaanfa Afrikaa Sadarkaa Ol’aanaa Gaʼeera

Gaanfi Afrikaa jijjiirama siyaasa-addunyaa gad-fageenyaan hin hubatamneef xiyyeeffannoo guddaa keessa jira; diinummaa seenaa dheeraa, morkii galaanaa, akkasumas jijjiirama humnaa gidduu galeen marfamee, naannoon kun qaxxaamura yaaddessaa keessa seenaa jira. Rakkina kanaa gidduutti, haalli nageenya keessoo Itoophiyaa caalaatti hammaachuun, jeequmsi daangaa isheetiin Ertiraa fi Sudaan gara garaatti balbaluu itti fufeera; walgahiiwwan naannoo dhihoo kanaa akka argisiisanitti...

Ukireen, DRC, Sudaan Kibbaa fi Biyya Falastiin Qabamte

Haalli namoomaa naannolee walitti bu’iinsaa afran keessatti hammaataa jira, akkuma gabaasa OCHA dhiheenya kana. Ukireen keessatti, tuqinsi xiyyaaraatiifi rasaasni itti fufinsaan namoota hawaasaa ajjeesee fi miidhaa geessisaa jira, kanneen bu’aa buusaa hawaasummaa akkasumas bu’uuraalee misoomaa balleessaa jiru — waajjirri Save the Children kan magaalaa Sumy keessatti argamu torban tokko keessatti al-lammataaf lolaa jiraachuu isaa mirkaneessee...